BHP: Zagrożenia psychospołeczne w pracy

Zagrożenia psychospołeczne odnoszą się do związku pomiędzy organizacją pracy i jej treścią, systemami zarządzania, warunkami środowiska pracy a kompetencjami, potrzebami oraz indywidualnymi właściwościami pracownika. W praktyce mogą one mieć charakter stresu, objawów wypalenia zawodowego lub mobbingu.
Do grupy czynników psychospołecznych zaliczamy w szczególności: pośpiech i narażenie na konflikty w pracy, nadmierny wysiłek niedostosowany do możliwości pracownika, odpowiedzialność materialną, a także odpowiedzialność za innych pracowników. Wszystkie te czynniki mogą powodować stres, który z kolei bywa przyczyną wypadków i chorób. Zagrożenia psychospołeczne w pracy będą zatem w aspekcie oceny ryzyka zawodowego związane z tzw. ryzykiem stresu na stanowisku pracy. Stres w równym stopniu dotyczy pracowników i pracodawców.
Jak wynika z danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), blisko połowa pracujących czuje się źle w swojej pracy, a osiem na dziesięć osób uważa, że poziom stresu związanego z pracą ciągle wzrasta. CIOP-PIB ustalił, że prawie co czwarty młoda pracownica (do 30 lat) w Polsce ma problemy psychiczne związane z pracą.
Istnieje wiele definicji stresu, które odzwierciedlają różne orientacje metodologiczne badaczy: jedni koncentrują się na fizjologicznej reakcji organizmu, inni na bodźcach wywołujących określone reakcje, jeszcze inni natomiast badają relacje między bodźcem a reakcją organizmu oraz interakcją.
Słownik języka polskiego definiuje stres jako stan mobilizacji sił organizmu, będący reakcją na negatywne bodźce fizyczne i psychiczne, mogący doprowadzić do zaburzeń czynnościowych. Natomiast Słownik Psychologiczny rozróżnia dwa rodzaje stresu: stres psychiczny i stres fizjologiczny, przy czym pierwszy jest wywoływany przez silny bodziec zewnętrzny i wewnętrzny (stresor), wzrost napięcia emocjonalnego prowadzący do ogólnej mobilizacji sił organizmu, mogący przy długotrwałym działaniu doprowadzić do zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu, wyczerpania i chorób psychosomatycznych, drugi zaś oznacza całokształt zmian, którymi organizm odpowiada na różnorakie czynniki uszkadzające, jak zranienie, oziębienie, przegrzanie itp.
W skrócie możemy powiedzieć, że stres to stan ogólnej mobilizacji sił organizmu, jako odpowiedzi na silny bodziec fizyczny lub psychiczny (tzw. stresor). Ograniczając się do środowiska pracy, pojęcie to oznacza pojawienie się nieobojętnej dla naszego zdrowia reakcji organizmu spowodowanej najczęściej poczuciem braku bezpieczeństwa, brakiem dostatecznej kontroli nad tym, co robimy, poczuciem, że zadanie jest zbyt trudne do wykonania, a także poczuciem, że nie orientujemy się dostatecznie w tym, co się wokół nas dzieje i co wywołuje w naszej świadomości wzrost niepokoju. Obecnie coraz powszechniejszym podłożem złego samopoczucia psychospołecznego jest niepewność utrzymania pracy.
Prof. Lennart Levi ze szwedzkiego Karolinska Instituet jest zdania, że stres to atawistyczny mechanizm wykształcony w systemie psychicznym człowieka pierwotnego, a także wszystkich innych zwierząt, powodujący, że w sytuacji zagrażającego niebezpieczeństwa człowiek ratował się ucieczką lub walczył. Mimo iż pierwotne zagrożenia są w dzisiejszych czasach mało prawdopodobne, przez co atawistyczny odruch: “walcz albo uciekaj” jest mało przydatny, to nadal funkcjonuje w naszej psychice.
Do niedawna obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczyły głównie “technicznego bezpieczeństwa” w miejscu pracy. Jednakże jeszcze w latach 70. ubiegłego wieku zaczęto mówić nie tylko o bezpieczeństwie technicznym w pracy, lecz także o zapewnieniu pracownikom również komfortu pracy. Znalazło to usankcjonowanie m.in. w Konwencji Nr 155 i uzupełniającym ją Zaleceniu Nr 164 z 1981 r. Międzynarodowej Organizacji Pracy. Zgodnie z art. 5 konwencji pracodawca ma obowiązek prowadzenia działań prewencyjnych, uwzględniających nie tylko zapobieganie wypadkom przy pracy, ale także zapewnienie ochrony zdrowia pracowników i przystosowanie procesów pracy do ich fizycznych i psychicznych możliwości.

Data publikacji: 18 października 2013 r.